Lokacija i urbanistički kontekst

Objekat je pozicioniran unutar Univerzitetskog centra u Podgorici.Parcela je omeđena novoformiranom saobraćajnicom sa sjeverne i zapadne strane, dok je istočna i južna strana okrenuta pješačkim ulicama koje integrativno povezuju kampus. Sa sjeverne strane, objekat se graniči sa Tološkom šumom, koja prirodno štiti od jakog sjevernog vetra (sjeverca) i obezbjeđuje pejzažni kontrast urbanoj sredini.

Arhitektonski koncept

Podgorica ima izuzetno sunčan i topao mediteranski tip klime sa izuzetno velikim brojem tropskih dana. Uzevši u obzir klimatske zahtjeve, koji su postali inspiracija za koncept, objekat je zamišljen kao velika perforirana ploča koja se nadvija nad sportskim terenima. Ovaj element služi kao ključno rješenje za zaštitu od sunčeve radijacije i pregrijevanja, omogućavajući komforno korišćenje otvorenih sportskih i javnih zona tokom dugih sunčanih dana u toku cijele godine.

Prostor i funkcija

Objekat gimnazije koncipiran je kao velika lebdeća struktura - nadstrešica iznad sportskih terena, stvarajući specifičan prostorni okvir zaštićen od klimatskih uslova karakterističnih za Podgoricu, grad sa velikim brojem sunčanih dana tokom godine. Osnovna ideja ovog koncepta bila je da se formira zasenčen ambijent u
školskom dvorištu, čime se omogućava udobno korišćenje spoljnog prostora tokom čitavog dana i u različitim sezonama. Pristup objektu omogućen je novoprojektovanom ulicom unutar bloka, sa jasno definisanim pješačkim i kolskim ulazom. Na tom potezu nalazi se reprezentativan dvovisinski ulazni hol, koji funkcioniše
kao centralno mjesto okupljanja i pozicija odakle se razvijaju svi unutrašnji interni pješački tokovi. Iz hola se razvijaju vertikalne i horizontalne komunikacije, koje vode dalje kroz obrazovni kompleks. Sa njegove lijeve strane smještena je školska kantina, dok se sa desne nalazi bife, čime se formira simetrično uravnotežen ulazni ambijent i obezbjeđuje lako dostupna zona za dnevne potrebe učenika i nastavnog osoblja. I kantina i bife se mogu koristiti kao višenamjenski prostori.Nastavni blokovi raspoređeni su na prvom spratu objekta, organizovani u pet paralelnih celina - "štangli" koje formiraju zasebne departmane škole – društvene nauke, prirodne nauke, informatiku i matematiku, jezike i umjetnost. Ovaj koncept modularne organizacije omogućava jasno definisane nastavne cjeline, ali i njihovo međusobno povezivanje.

Između pojedinačnih traktova postavljene su velike žardinjere sa autohtonim zelenilom, čime se stvara prirodan ambijent u učionicama i istovremeno ostvaruje vizuelna i mikroklimatska ugodnost prostora. Uz glavna stepeništa dodate su garderobe za učenike i toaleti. Na spratu su pozicionirana i dva Homebase- a, koji su lako dostupni svim departmanima. Na koti –4,50 nalazi se ukopano dvorište koje ima dovoljnu visinu za formiranje sportskih terena. Oko njih su projektovane tribine, namenjene posmatranju sportskih događaja i manifestacija, čime dvorište postaje svojevrsna arena školskog života. Dvorišni deo objekta obogaćen je zelenilom i korpusom drveća, uz koje su postavljene klupe za odmor, stvarajući prijatan prostor za boravak i druženje učenika tokom pauza. Na istoj koti organizovan je administrativni i nastavnički dio škole, obuhvatajući kancelarije direktora, nastavnog kadra i cjelokupnog školskog osoblja ali i zbornice i zajedničke prostore nastavnika. Administracija i nastavnički dio su pozicionirani neposredno ispod glavnog hola, čime se ostvaruje logična funkcionalna veza sa centralnim komunikacionim čvorištem zgrade. Budući da se nalazi u istoj ravni sa sportskim terenima, omogućena je direktna vizuelna i fizička povezanost uprave sa
dvorištem i atletskim sadržajima. Na taj način blok za zaposlene dobija aktivan odnos prema svakodnevnim dešavanjima u školi, što doprinosi boljoj kontroli, ali i stvaranju osjećaja prisustva i povezanosti između nastavnog osoblja, učenika i sportskih aktivnosti. Unutar dvorišnog dela, na kraju i ispod atletske staze koja se proteže dužinom parcele, smještena je školska biblioteka. Ona je zamišljena kao paviljon gimnazije, višefunkcionalni prostor koji prevazilazi ulogu klasične biblioteke. Pored učenja i istraživanja, u ovom prostoru moguće je organizovati raznovrsne manifestacije – od izložbi školskih sekcija, preko javnih prezentacija
i predavanja, do proslava i kulturnih događaja. Biblioteka, time, postaje kulturno i društveno jezgro gimnazije, prostorni akcent koji integriše obrazovnu, sportsku i socijalnu dimenziju školskog života.

Obrazloženje koncepta

Glavni lebdeći korpus nije samo funkcionalni, već i simbolički element: ona objedinjuje vertikalne i horizontalne prostore, štiti od klimatskih nepogoda (pretežno preintenzivnog sunca) i definiše vizuelni identitet objekta. Sportski sadržaji ostaju otvoreni i dostupni, ali komforni, dok izdignuti nastavni prostori imaju osjećaj prozirnog kontakta s prirodom i kampusom, a naročito - obezbjedjuje mir, izolovanost i izolovani okvir za nastavne aktivnosti. Orijentacija objekta i oblikovanje nadstrešnice prilagođeni su mikroklimatskim uslovima: zaštite od jakog sunca i UV zračenja, ali i otvorenost prema sunčanim stranama tokom manje intenzivnih godišnjih doba. Tološka šuma, pješačke komunikacije i otvoreni prostor kampusa dodatno obogaćuju ambijent, stvarajući balans prirodnog i urbanog.

Koncept arhitektonskog rešenja za Osnovnu školu u naselju CITY KVART u Podgorici zasnovan je na odnosu zatvorenih i otvorenih prostora u kontekstu jednog mediteranskog klimatskog ambijenta, kao i prožimanju i medjusobnom dopunjavanju ostvarenih prostora…Izmedju dva dvospratna učionička trakta formirani su ‘‘javni’’ unutrašnji prostori velike kubature: centralni hol, atrijum – auditorijum, velika sala za fizičko vaspitanje, sportski tereni na otvorenom. Večiti prostorni i oblikovni problem odnosa velikih i malih gabarita i njihovog dovođenja u skladni odnos rešen je po uzoru (inspiracija) na istorijske školske prostore, gde je centralni hol bio centar celokupnog ‘‘javnog’’ života objekta, oko kojeg su se formirali korpusi učionica za nastavu.U ponuđenom konceptu na centralnoj osovini objekta ređaju se veliki kubusi javnih prostora: pristupni trg sa natkrivenim ulaznim pretprostorom, centralni dvovisinski prostor hola, atrijum – auditorijum, velika dvorana za fizičko vaspitanje, sportski tereni na otvorenom…Tako formiran centralni prostor je okosnica i osnovni motiv čitavog objekta. Tu se sukcesivno smenjuju i sadržajno dopunjuju različite manifestacije, kao i osnovne školske funkcije. Naspramne pozicije trpezarije i muzičkog kabineta formiraju poprečnu osu mogućeg korišćenja potencijala postignutog ambijenta.Veza velike fiskulturne dvorane sa malom salom moglo bi da se razume kao druga poprečna veza na uspostavljenoj glavnoj prostornoj osi škole.Ostvareni prostor je okosnica i osnovni motiv čitavog objekta. To je suštinski velika ‘‘dnevna soba’’ I mesto prožimanja svih aktivnosti, od edukacije do komunikacije – koja postaje otuđena i sve slabija u eri virtuelnog sveta. To je prostor druženja i susreta – u sociološkom smislu najznačajniji deo objekta. Rečju : tačka socijalizacije. On je motivacioni i pokretački okvir, kao i upečatljiva slika koja učenike ‘‘vezuje’’ za taj prostor kao njihov dom. Može da se kaže - reperna tačka u kojoj se ukrštaju sve aktivnosti u ovoj školi, koja bi trebalo da bude i prva lekcija o dostojanstvenom prostoru za život. Ulicu B, kao nastavak ulice Radoja Dakića razumeli smo kao glavni pristupni (pešački i kolski) tok i na toj poziciji je formiran pristupni trg, kao sabirna tačka pre ulaza u školu. Od trga se razvijaju dva podužna učionička trakta kao dominantni gabariti. Oni naglašavaju pravac pružanja svih osnovnih funkcija škole. U zoni dvorišta sa jedne i druge strane učeničkih traktova zasađeni su jaki korpusi zelenila, kako bi formirali povoljan mikro ambijent za učenike, a istovremeno i ostvarili tampon zonu izmedju radnih prostora-učionica i ulice (Vojvode Miše Djurovića I ulice F), kao I susednih stanbenih objekata. Rečju: za objekat škole je namenjen prostor koji se razvija sredinom bloka, a bočne strane su projektovane kao korpusi zelenila, kako bi akustično, vizuelno i klimatski zaštitili radne prostore škole od suseda i buke ulice.

Lokacija novoprojektovanog školskog objekta je na mestu postojeće škole OŠ Miloš Crnjanski u Novom Sadu, na delu parcele gde su sadašnji sportski tereni. Arhitektonska forma je proizašla iz mogućeg položaja objekta na parceli određenog građevinskim linijama, iz njegove namene i konteksta neposrednog okruženja. Objekat je slobodnostojeći i pravougaoni u osnovi, a svojom dužom stranom paralelan ulici Stevana Momčilovića i ulici Anđe Ranković, koja je ujedno i pristupna saobraćajnica. Obzirom na zahtevane kapacitete, a radi maksimalnog iskoriščenja oblika i dubine parcele objekat je koncipiran kao dvotrakt postavljen uz dužu ivicu parcele. Dvotraktom je formiran centralnim atrijum sa slobodnim prostorom koji omogućava dvostranu orijentaciju na nadzemnim etažama. Duž centralnog atrijuma formirane su otvorene galerije u funkciji pristupa  jedinicama-učionicama.Objekat je koncipiran tako da se objedine svi sadržaji školskog programa u jednu multifunkcionalnu celinu, Naglašena širina fronta objekta, povučena građevinska linija u odnosu na regulacionu, kao i funkcionalna potreba za otvaranjem sadržaja ka slobodnom prostoru i namera da se zaštiti i očuva postojeće zelenilo (stabla u pojasu između regulacione i građevinske linije), uslovili su otvaranje širih staklenih frontova koji su diktirali dominaciju arhitektonskih horizontala. Linijski akcenti u fasadnoj geometriji mestimično prekidaju horizontalne pravce.Glavni motiv arhitekture je naglašeni ulaz koji akcentuje unutrašnji proctor trovisinskog hola. Bočne fasade objekta – proizašle su iz potrebe da se spreči direktan vizuelni kontakt sa susednim objektima. Tako nastaje Linija zauzeća (LZ) projektovanog objekta na parceli predstvlja horizontalnu projekciju celokupnog objekta. Svi tehnološki sadržaji i tehnika su smešteni na krov objektai u okviru bazenskog prostora.

Urbanistička kompozicija kompleksa arheološkog parka proizlazi iz ideje o vizuelnom jedinstvu predela, upućujući na identitet geografskog mesta prvog urbanog naselja u evropskoj praistoriji. Ispoljavanje vinčanskog pejzaža tehnički se ostvaruje linijskim kretanjem iznad terena koje obuhvata razuđene prostorno-programske i teritorijalne elemente (ambijentalne celine 1,2,3,4,5) kompleksa sa novom pejzažnom perspektivom. Identitet celine postignut je otvaranjem vidnog polja, a ključna veza između strukture i prostora preneta je u ravan njenog odnosa sa okruženjem. Podizanjem staza, funkcionalni zahtevi konstrukcije na arheološkom lokalitetu (kao što su multiplikacija, ekstenzija, mobilnost i rasklopivost) transponuju se u opšti uslov arhitekture na čitavoj lokaciji, čije se (objektivno neograničene) formalne mogućnosti svode na projektovanje jediničnog sklopa (ili sklopova). Celokupna arhitektonsko-urbanistička intervencija zamišljena je kao trajektorija nad onim što je nepromenljivo, egzaktno i elementarno – poljem ili tlom (zemljištem) koje je preduslov i konačno ishodište, urbana posledica „neolitske revolucije“. Geometriju kompleksa čine razvijene linije kretanja - jedan mogući, ali ne i jedini niti konačni meandar u geo-morfološkoj perspektivi vinčanskog okruženja. Ona je određena pozicijama koje upravljaju vizuelnim putovanjem kroz metaistorijski pejzaž na geografskoj pozadini.

Sadržaji buduće faze A “Bio 4 kampusa” locirani su u delu grada sa pretežno stambenim objektima - područje između ulica Vojvode Stepe i Kumodraške i, stambenog naselja Kumodraž 1. Prostor za buduću izgradnju je u velikoj meri ozelenjen, sa jakim korpusima kvalitetnog rastinja na obodima lokacije. U širem urbanom kontekstu, pretežno preovlađuje arhitektura (gabariti) individualnih stambenih objekata niže spratnosti i veoma usitnjene strukture u opštoj urbanoj slici. Prostorna komparacija (po dimenziji) može da se uspostavi samo sa objektima Instituta “Torlak” i kompleksom sadašnjeg Farmaceutskog fakulteta (budući Bio kampus-faza B), sa druge strane ulice Vojvode Stepe i kolektivnim stambenim objektima duž Kumodraške ulice.

Osnovna dilema autora je bila: kako u takvom kontekstu formirati novi artefakt veoma velikih kapaciteta (približno 150 000 m kvadratnih u A1 i A2 fazi), a da drastično ne narušimo zatečeno stanje prirodnosti ambijenta novom dimenzijom kubusa. Dalje: kako se zaštititi od dve veoma bučne obodne saobraćajnice, a da se istovremeno obezbedi i ekstrovertnost, ali i potrebni mir za rad i izolaciju. Opredeljenje je, da se polovina sadržaja (faza A1 - približno 80 000 m kvadratnih) uslovno “ukopa” u teren, a da sledeća faza A2 bude vidljiva i da figurativno lebdi iznad faze A1. Izbor kruga kao osnovne - primarne forme je iz razloga što tako “oslobađamo” dragocene ivične formacije zelenila na našoj lokaciji. Takođe, u zahvaćenoj kubaturi prostora ostvaruje se transparentnost i utisak zajedništva, a istovremeno i izolacija potrebna za ovakvu formu rada i istraživanja. Unutar kružne forme formirani su korpusi objekata koji se pružaju podužno, a prožimaju se i povezuju u poprečnom pravcu u formi pasarela ili mostova, kao i vertikalni komunikacioni čvorovi. To bi se mogla nazvati unutrašnja komunikaciona nervatura između ili unutar objekata. Između obodnog (kružnog) venca i unutar njega uspostavljenih pravaca-osa prostora, obezbeđena je izolovanost radnih delova , ali istovremeno i prožimanje srodnih sadržaja. Geometrija kruga je u osnovnoj slici objekta “razgrađena” zelenim prodorima, na krovu i u parteru, stvarajući iluziju ili utisak prožimanja (građeno) i prirodnog. Rečju: korpusi zelenila naizmenično prožimaju kružnu formu.

U ukrštanjima geometrije kruga i ortogonalnih pravaca se ostvaruju “zeleni tamponi - bunari” kao prostorni i vizuelni prekid, ili mesto odmora, susreta, komunikacije… Celokupna površina kružnog platoa na koti -2 u odnosu na pristupni nivo, je organizovana kao bašta, zelenilo, mali forumi za debate ili druženja - komunikaciju.

Forma kruga okuplja i sažima u sebi, ali kod ovakvih naučnih kompleksa gde se ubrzano menja način rada i unapređuje znanje, potreba za novim sadržajima su imperativne. Takva potreba u budućnosti će moći da se realizuje jer krug kao primarna forma dozvoljava prožimanje i razvoj van svoje osnovne forme. Samim tim se nametnula ideja da bi se “potapanjem” nove izgrađene strukture u teren smanjila vidljiva dimenzija novog artefakta, a time vidljivi deo nove forme naglasio u svojoj posebnosti. Tako organizovan prostor je zaštićen od vreve ulice, automobila i uopšte spoljne buke, kao i prirodnih uticaja kao što su vetrovi ili letnje žege - stvoren je jedan ugodan mikro ambijent sa maksimalnom kontrolom spoljnih uticaja, koji se može tretirati kao održiv. Pravac osnovnog pružanja objekata unutar kruga: sever - jug, obezbeđuje i okrenutost i zaštitu od sunca.  

Koncept arhitektonskog rešenja vrtića i jaslica – centralnog objekta za potrebe JPU „Vukosava Ivanović Mašanović“ u Baru, zasnovan je na odnosu zatvorenih i otvorenih prostora za decu, njihovom prožimanju i međusobnom dopunjavanju tako da čine jedinstvenu celinu. Arhitekturu objekta čini svedena geometrijska forma dva trakta povezana multifunkcionalnim holom, kroz koji se provlači otvoreni prostor za igru i aktivnosti, najavljen ulaznim platoom. Centralni prostor koji formiraju podužni traktovi čine: unutrašnji holski prostor i spoljašnji dvorišni ambijent. Ovaj prostor je okosnica i osnovni motiv čitavog objekta. To je suštinski velika “dnevna soba” i mesto prožimanja svih aktivnosti (vrtića i jaslica) od edukacije do igre. To je prostor druženja i susreta - u sociološkom smislu najznačajniji deo objekta. Rečju: tačka gde deca pronalaze "svoju boju”. On je motivacioni i pokretački okvir, kao i upečatljiva slika koja decu “vezuje” za taj prostor kao njihov dom. Može da se kaže reperna tačka u kojoj se ukrštaju sve aktivnosti u ovoj dečjoj ustanovi.

U definiciji koncepta autori polaze od pitanja kako arhitektonski oblik prostorno materijalizuje zajedničke reči sa muzikom? Fokus projekta nalazi se u fenomenologiji prostorne konfiguracije, ali i u artikulaciji materijala takvoj da raspoloženje koje stvara arhitektura liči na dejstvo muzike. Koncept se ne odnosi isključivo na oblikovni i dizajnerski aspekt predmeta, već i na njegovo urbanističko značenje, na jedinstvenu prostorno-vremensku situaciju u kojoj budući objekat kao najdirektniji reprezent gradske kulture i samog lokaliteta pored evokativne preuzima i pedagošku funkciju. Istraživanje koncepta uključuje odnos arhitektonske forme prema slojevitosti gradskog prostora koja je endemski promenljiva, gde ni jedan sloj nije nezavistan od prethodnog. Imajući u vidu kohezivnu funkciju zgrade kao i potrebu za projektovanjem sadržaja koji se po svom dejstvu udaljavaju od reprezentativnosti znaka i približavaju ambijentalnim osobinama muzike, autorski pristup zasniva se na hromatskim, pre nego na plastičnim relacijama arhitekture, gde se boja uzima kao posrednik između volumetrijske strukture masa i atmosfere određenih kompozicija. Ideja je da se lebdeći kubus građevine dematerijalizuje preokretanjem oblikovnih vrednosti strukture u hromatske efekte površina, pomeranjem fokusa sa punog tela na prazninu i sa konstrukcije na projekciju, gde otvoreni plato postaje scena uspostavljajući transverzalni prostor sa svešću o virtuelnosti događaja.